بررسی نظام حمایتی مشمولین قانون اشعه

بررسی نظام حمایتی مشمولین قانون اشعه

حمیدرضا پرتو

چکیده

با توجه به گسترش روزافزون کاربرد اشعه (‌پرتوها) در امور مختلف و ضرورت حفاظت کارکنان، مردم، نسلهای آینده و محیط در برابر اثرات زیان‌آور‌اشعه قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۳۶۹ به تصویب رسید. یکی از مبانی قانونگذاری در این حوزه حمایت از کارکنان سازمان انرژی اتمی ایران و مراکز درمانی است که با اشعه کار می کنند. ناگفته پیداست این قبیل از شاغلان در معرض تاثیر امواج زیان باری هستند. بر این اساس برخی مقررات حمایتی در خصوص ساعات کار، سنوات حق بیمه، شرایط بازنشستگی و … وضع شده است که مطالعه آن موضوع این نوشته را تشکیل می دهد. خاص بودن مقررات حاکم در کنار ناشناخته ماندن حوزه حقوق کار و تامین اجتماعی موجب طرح دعاوی متعددی در مراجع مربوط به ویژه دیوان عدالت اداری شده است. در این نوشته سعی می شود موضوعات و مقررات حاکم با دید عملی بررسی شود. به نحوی که مطالعه آن در یافتن قانون حاکم بر موضوع و صدور حکم قانونی مفید خواهد بود.

واژگان کلیدی: قانون حفاظت در برابر اشعه. پرتوکاران. تامین اجتماعی. بازنشستگی. حمایت.

الف: کلیات

۱-اشخاص مشمول حمایت

اشخاصی که با منبع مولد اشعه کار می کنند مشمول مقررات حمایتی موضوع این نوشته هستند. ‌منابع مولد اشعه” به مواد پرتوزا (‌رادیواکتیو) اعم از طبیعی و یا مصنوعی یا مواد و اشیاء حاوی آن و یا دستگاهها و تأسیسات مولد اشعه‌ اطلاق می‌گردد. بر این مبنا شاغلین در سازمان انرژی اتمی ایران و مراکز پزشکی که با اشعه کار دارند مشمول مقررات حمایتی هستند. مقصود از مراکز پزشکی مراکز پرتودرمانی، پزشکی هسته‌ای، مراکز بزرگ رادیولوژی، مراکز هسته‌ای و دانشگاه‌ها و … است.

مطابق بندهای ۶ به بعد ماده ۱ آیین نامه اجرایی ۱۳۶۹ ‌پرتوکار به شخص حقیقی اطلاق می‌گردد که با منابع مواد اشعه به طور فیزیکی در ارتباط باشد که شامل پرتوکاران گروه الف و گروه ب می‌گردد. مبنای تقسیم به الف و ب میزان خطرات ناشی از کار با اشعه است. در عین حال کار مستمر با اشعه یک معیار تعیین کننده است.

۲-دامنه حاکمیت مقررات مربوط

مطابق ماده ۳ قانون:«مقررات این قانون شامل کلیه امور مربوط به حفاظت در برابر اشعه در سطح کشور از جمله موارد زیر می‌باشد:۱-منابع مولد اشعه. ۲-کار با اشعه ۳-احداث، تأسیس، راه‌اندازی، بهره‌برداری، ازکاراندازی و تصدی هر واحدی که در آن کار با اشعه انجام شود.۴-هر گونه فعلیت در رابطه با منابع مولد اشعه شامل واردات و صادرات، ترخیص، توزیع، تهیه، تولید، ساخت، تملک، تحصیل، اکتشاف،‌استخراج ، حمل و نقل، معاملات، پیمانکاری، نقل و انتقال، کاربرد و یا پس‌مانداری. ۵-حفاظت کارکنان، مردم و نسل‌های آینده به طور کلی و محیط در برابر اثرات زیان‌آور اشعه». در عین حال مطابق ماده ۲۱ قانون دستگاههای عمومی و اجرایی و انتظامی مکلف به رعایت قانون ۱۳۶۸ و آیین نامه ۱۳۶۹ هستند.

ب: مقررات حمایتی مربوط به ساعات کار و معاینات پزشکی

۱-لزوم انجام آزمایش پزشکی به هزینه دارنده پروانه(کارفرما): مطابق مواد ۱۵ و ۱۶ آیین نامه ۱۳۶۹ کارفرما مکلف است در فواصل زمانی مشخص و به هزینه خود، از کارگران پرتو کار آزمایشات و معاینات پزشکی به عمل آورد.

۲-پرداخت بیشتر حقوق و مزایا: مطابق ماده ۲۲ آیین نامه اجرایی ۱۳۶۹ در خصوص حقوق و پرداختیهای پرتوکاران نیز مقررات حمایتی پیش بینی شده است. این فوق العاده کار با اشعه می تواند تا ۵۰ درصد حقوق و مزایا باشد.

۳-کاهش ساعات کار هفتگی: مطابق ماده ۲۰ قانون ۱۳۶۸ در خصوص پرتوکاران تا میزان ۲۵ درصد ساعات کار مقرر برای سایر کارکنان، کاهش ساعات کار هفتگی در نظر گفته شده است.

۴-افزایش مدت مرخصی سالیانه: مطابق بند ۲ ماده ۲۰ مورد مطالعه در خصوص پرتوکاران یک ماه در سال به عنوان مرخصی استحقاقی منظور شده است. این مدت علاوه بر یک ماه مرخصی استحقاقی سایر کارکنان است. البته میزان مرخصی بر اساس میزان اشعه ای که شخص با آن کار می کند تعیین می گردد.

ج: مقررات حمایتی در مورد شرایط بازنشستگی

۱-ماخذ کسر حق بیمه در خصوص مشمولین قانون اشعه: نظر به سختی شغل و خطراتی که مشمولین این قانون را تهدید می کند قانون گذار برخی از مزایا را برای آنها در نظرگرفته است که فوق العاده کار با اشعه یکی از آنهاست. در خصوص لزوم کسر حق بیمه از این فوق العاده اختلاف وجود داشت. ه.ع.د.ع.ا در دادنامة شمارة ۱۱۲ مورخ ۶/۴/۱۳۸۵ در این خصوص رفع اختلاف کرده است: « طبق ماده ۲۰ قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸ به مستخدميني كه به طور مستمر به كار با اشعه اشتغال داشته باشند مزايايي از جمله پرداخت فوق‌العاده كار با اشعه تا ۵۰% حقوق و مزاياي قانوني تجويز شده است. نظر به اينكه فوق‌العاده مزبور در قبال انجام كار مستمر با اشعه ايكس علي‌الاصول با عنايت به ماهيت و طبيعت كار مزبور و صعوبت آن همانند فوق‌العاده شغل محسوب و از مصاديق مزاياي مستمر و مشمول پرداخت كسور بازنشستگي است…».۲

۲-بازنشستگی پیش از موعد مشمولین قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۱۳۶۸: قانون گذار با علم به تاثیر مخرب اشعه بر سلامت جسمی و روحی شاغلین به مشاغل مرتبط( به تعبیر قانون، پرتوکار)،۳ مزایایی برای این دسته از بیمه شدگان پیش بینی نموده است که عمده آن در قانون حفاظت در برابر اشعه آمده است. این مزایا شامل مرخصی بیشتر، مزد و حقوق بیشتر و … می باشد. مطابق ماده ۲۰ آيين نامه اجرايى قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب ۲/۲/۱۳۶۹ و اصلاحيه مورخ ۱۵/۷/۱۳۸۶:« احتساب سوابق كار با اشعه جهت بازخريد، بازنشستگى، ازكارافتادگى و تعيين حقوق وظيفه به شرح زير مى‌باشد: الف ـ كاركنان با پرتو گروه الف به ازاء هر سال خدمت يك سال افزايش خدمت مورد قبول تا حداكثر ده سال. ب ـ كاركنان با پرتو گروه (ب) به ازاء هر سال خدمت ۶ ماه افزايش خدمت مورد قبول تا حداكثر پنج سال». در این مورد باید توجه داشت سنوات ارفاقی هم در اصل بازنشستگی و هم در میزان حقوق بازنشستگی موثر است. از این رو پرتوکاران گروه الف می توانند با داشتن حداقل ۲۰ سال سابقه کار و بدون لحاظ شرط سنی بازنشسته شوند. این شرط در مورد پرتوکاران گروه ب حداقل ۲۵ سال است.

رویه صندوق تامین اجتماعی در پرتو قانون حفاظت در برابر اشعه و مقررات داخلی صدور حکم بازنشستگی در صورت وجود شرایط ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی بود. تا اینکه دادنامه شماره ۵۱۳ مورخ ۲۸/۸/۱۳۹۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شرح ذیل صادر شد:« نظر به این که قانونگذار در بند ۳ ماده ۲۰ قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب سال ۱۳۶۸، افزایش مدت خدمت مورد قبول تا یک سال به ازای هر یک سال کار با اشعه و حداکثر تا ۱۰ سال را منحصراً از نظر بازخرید، بازنشستگی، ازکارافتادگی و تعیین حقوق وظیفه برای افرادی که به طور مستمر به کار با اشعه اشتغال داشته باشند بر مبنای مقدار و شرایط بالقوه پرتودهی محیط کار، قابل احتساب دانسته است و در این قانون شرط سنی در جهت بازنشستگی پیش بینی نشده است، بنابراین بند ۵ بخشنامه شماره ۵۲ مستمریهای سازمان تأمین اجتماعی که بازنشستگی اشخاص را با لحاظ بند ۳ ماده ۲۰ قانون حفاظت در برابر اشعه به رعایـت حداقل شرط سنی مـندرج در تبصره های ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی۴ مقیـد کرده، مغایر حکم قانونگذار به شرح پیش گفته است و به استناد بند یک ماده۱۹ و ماده۴۲ قانون دیوان عدالت اداری حکم به ابطال آن صادر و اعلام می شود». دادنامه صادره از لحاظ حقوقی و عملی واجد ایرادات بسیار است. زیرا قانونگذار در مقررات راجع به حمایت از پرتوکاران به هیچ وجه در مقام نسخ یا اصلاح جزیی مقررات عام قانون تامین اجتماعی در باب بازنشستگی نبوده است. بلکه صرفا پاره ای از حمایتها از جمله احتساب هر سال سابقه به عنوان ۲ سال و یکسال و نیم(با لحاظ سقف ۱۰ و ۵ سال) را در نظر داشته است. طبیعتا مقررات راجع به پرتوکاران می باید با لحاظ سایر مقررات حوزه تامین اجتماعی از جمله ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی تفسیر گردد. تا قبل از صدور دادنامه شماره ۵۱۳صدور حکم بازنشستگی پرتوکاران(با لحاظ سنوات ارفاقی موضوع قانون حفاظت در برابر اشعه) با رعایت مقررات ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی صورت می پذیرفت. اینک با حذف شرط سنی مقرر در بند ۵ بخشنامه شماره ۵۲ مستمریهای سازمان تأمین اجتماعی، صدور حکم بازنشستگی پرتوکاران گروه الف صرفا با ۱۰ سال سابقه پرتوکاری و با هر میزان سن امکان پذیر است. زیرا ۱۰ سال سابقه پرتوکاری در گروه الف ۲۰ سال محاسبه می شود. در نتیجه مطابق دادنامه شماره ۵۱۳ ممکن است شخصی در ۳۰ سالگی بازنشسته شود. از این رو اصلاح دادنامه مزبور به منظور مطابقت با سایر مقررات ضروری می باشد.

لازم به ذکر است رژیم حقوقی حاکم بر تامین اجتماعیِ پرتوکاران( صرف نظر از صندوق بیمه ای) یکسان است.

د: مقررات کیفری

در مواد ۱۸ و ۱۹ قانون ۱۳۶۸ قانونگذار مقررات کیفری مفصلی به منظور حمایت از پرتوکاران وضع کرده است. بر این مبنا اعمال ذیل جرم محسوب می شود: ۱-عدم استفاده از وسایل حفاظتی توسط پرتوکاران ۲-استفاده از افراد بدون آزمایش و معاینات پزشکی ۳-استفاده از افراد غیرمجاز در مشاغل مربوط ۴-کوتاهی در اعلام موارد تخلف به مقامات و مراجع قانونی. ۵-راه اندازی یا استفاده از منابع مولد اشعه بدون مجوز قانونی و … .

۱ و وکیل پایه یک دادگستری. پژوهشگر حقوق کار و تامین اجتماعی hamid.partow@yahoo.com//www.h-partow.com

۲ . همچنین رک به دادنامه شماره۶۹۳ مورخ ۲۲/۱۰/۱۳۸۷، دادنامه شماره ۸۰۳ مورخ ۱۳/۱۱/۱۳۸۷، دادنامه شماره ۱۴۶۶ الی ۱۴۸۸ سال ۱۳۸۸ و دادنامه شماره ۲۰۰-۱۹۹ سال ۱۳۹۱ ه.ع.د.ع. ا

۳ . «پرتو كار» به شخص حقيقى اطلاق مى‌گردد كه حسب وظيفه با منابع مولد اشعه به طور مستمر و فيزيكى در ارتباط باشد كه شامل پرتو كاران گروه الف و گروه ب مى‌گردد.

۴ . «مشمولين اين قانون در صورت حايز بودن شرايط زير حق استفاده از مستمرى بازنشستگى را خواهند داشت. ۱ـ حداقل ده سال حق بيمه مقرر را قبل از تاريخ تقاضاى بازنشستگى پرداخته باشند. (حداقل حق بيمه مقرر در اين ماده تغيير كرده است. نگاه كنيد به جزء ۳ بند ب قانون اصلاح تبصره دو همين ماده که بر اساس آن ۱۰ سال به ۲۰ سال افزایش یافته است). ۲ـ سن مرد به شصت سال تمام و سن زن به پنجاه‌وپنج سال تمام رسيده باشد. تبصره ۱ـكسانى كه ۳۰ سال تمام كار كرده و در هر مورد حق بيمه مدت مزبور را به سازمان پرداخته باشند در صورتى كه سن مردان ۵۰ سال و سن زنان ۴۵ سال تمام باشد مى‌توانند تقاضاى مستمرى بازنشستگى نمايند. تبصره ۳ـ بيمه شدگانى كه داراى ۳۵ سال تمام سابقه پرداخت حق بيمه باشند مى‌توانند بدون درنظر گرفتن شرط سنى مقرر در قانون تقاضاى بازنشستگى نمايند. تبصره ۴ـ زنان كارگر با داشتن(۲۰) سال سابقه كار و (۴۲) سال سن به شرط پرداخت حق بيمه با (۲۰) روز حقوق مى‌توانند بازنشسته شوند».

2 دیدگاه برای “بررسی نظام حمایتی مشمولین قانون اشعه”

  1. با عرض سلام خدمت شما
    من پرتوکاری هستم که در بخش خصوصی و بر اساس قانون کار و کارگری مشغول هستم و ۱۸ سال سابقه دارم و از حق اشعه برخوردار هستم اما با اصلاحیه جدید در مبلغ حق اشعه کاهش زیادی صورت میگیرد البته در بخش دولتی باعث افزایش گردید و همکاران تامین هم طی نامه ای از سازمان فقط اصلاحیه شامل همکاران جدیدی که مشغول شده اند شده است
    سوالم اینه آیا ما در این بابت مشمول قانون تامین اجتماعی هستیم یا دانشگاه و خدمات کشوری و یا همان مرغ عروسی و عزا که باید در هر حالت قربانی شویم
    باز هم از بابت اینکه مصدع اوقاتتان شدم عذر میخواهم

    1. برای اطلاعات بیشتر باید حضوری یا تلفنی صحبتی داشته باشیم. ماده (۲۲) آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه، موضوع تصویب‌نامه شماره ۱۱۲۰۲۶/ت۵۷هـ مورخ ۱۳۶۹/۲/۲۹ به شرح زیر اصلاح می‌شود:
      ۱ـ بندهای (الف) و (ب) به شرح زیر اصلاح می‌شود:
      الف ـ به پرتوکاران گروه (الف) تا میزان حداکثر (۱۰۰%) مزایای مندرج در بندهای (۱) و (۲) و (۴) ماده (۲۰) قانون طبق شرایط زیر:
      ـ برحسب شرایط شاغل شامل تجربه کار با پرتو، دوره‌های حفاظت در برابر اشعه، رعایت اصول حفاظت پرتوی و میزان تأثیرگذاری آن تا (۲۵%)
      ـ برحسب شرایط محیط کار تا (۷۵%)
      باید توسط دارندگان پروانه اشتغال اعمال و پرداخت شود.
      ب ـ به پرتوکاران گروه (ب) تا میزان حداکثر (۶۰%) مزایای مندرج در بندهای (۱) و (۲) و (۴) ماده (۲۰) قانون طبق شرایط زیر:
      ـ بر حسب شرایط شاغل شامل تجربه کار با پرتو، دوره‌های حفاظت در برابر اشعه، رعایت اصول حفاظت پرتوی و میزان تأثیرگذاری آن تا (۱۵%)
      ـ برحسب شرایط محیط کار تا (۴۵%)
      باید توسط دارندگان پروانه اشتغال اعمال و پرداخت شود.
      ۲ـ متن زیر به عنوان تبصره (۲) به ماده (۲۲) الحاق می‌شود:
      تبصره۲ـ تعیین درصد مربوط به شرایط شاغل و محیط کار براساس دستورالعملی است که توسط کمیسیونی متشکل از نمایندگان سازمان انرژی اتمی ایران، نماینده سازمان برنامه و بودجه کشور و نماینده سازمان اداری و استخدامی کشور تهیه و به تصویب می‌رسد. کمیسیون مذکور در سازمان انرژی اتمی ایران تشکیل می‌شود.
      ۳ـ این تصویب‌نامه از تاریخ ۱۳۹۶/۱/۱ لازم‌الاجرا است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *